Máy tính Chỉ số cơ thể

Trang này gồm chín máy tính nhỏ biến một vài số đo bằng thước dây — chiều cao, cân nặng, vòng eo, vòng hông, vòng cổ, cổ tay — thành thống kê tóm tắt về kích thước và thành phần cơ thể. Không cái nào trong số đó đo trực tiếp: tất cả đều là công thức thực nghiệm, phương trình hồi quy khớp với các quần thể nhỏ, cho ra một con số duy nhất rồi được xếp vào một nhóm (thiếu cân, bình thường, thừa cân, béo phì). Mỗi máy tính ở đây nên được đọc như một sàng lọc nhanh, không phải kết luận — quét DEXA, cân thủy tĩnh và xét nghiệm máu tồn tại chính vì các công thức thước dây chỉ là xấp xỉ.

BMI = cân nặng (kg) / chiều cao² (m²), công thức do Adolphe Quetelet đặt ra vào những năm 1830 và được Ancel Keys làm sống lại năm 1972 với tên “chỉ số Quetelet”. Ngưỡng WHO (quốc tế) phân loại <18,5 thiếu cân, 18,5–24,9 bình thường, 25–29,9 thừa cân, ≥30 béo phì (với các nhóm con I/II/III cho 30–34,9 / 35–39,9 / ≥40). Nhóm công tác về béo phì ở người trưởng thành Trung Quốc (COTH) dùng ngưỡng chặt hơn vì các quần thể châu Á phát sinh biến chứng chuyển hóa ở BMI thấp hơn: <18,5 thiếu cân, 18,5–23,9 bình thường, 24–27,9 thừa cân, ≥28 béo phì. Với mẫu (nam 175 cm, 70 kg), BMI = 70 / 1,75² = 22,9 kg/m² — bình thường theo WHO và bình thường theo tiêu chuẩn Trung Quốc.

BMR (tốc độ chuyển hóa cơ sở) là năng lượng đốt khi nằm yên, nhịn ăn, trong phòng tối ở nhiệt độ dễ chịu — về cơ bản là chi phí duy trì hoạt động các cơ quan và thân nhiệt. Trang triển khai ba công thức: Mifflin-St Jeor (1990) là mặc định hiện đại và chính xác nhất cho người trưởng thành không béo phì; Harris-Benedict hiệu chỉnh (1984) cũ hơn và có xu hướng đánh giá cao; WHO/FAO (1985) dùng hằng số từng đoạn theo nhóm tuổi. Với mẫu (nam, 30 tuổi, 175 cm, 70 kg), Mifflin cho 10×70 + 6,25×175 − 5×30 + 5 = 1649 kcal/ngày, Harris-Benedict cho 1696 kcal/ngày, WHO/FAO (nam ≤30) cho 1750 kcal/ngày. TDEE (tổng năng lượng tiêu hao hằng ngày) là BMR nhân với hệ số hoạt động: 1,2 ít vận động / 1,375 nhẹ / 1,55 vừa / 1,725 năng động / 1,9 rất năng động. Với BMR 1695 và mức “vừa”, TDEE = 2627 kcal/ngày; trang cũng báo khoảng mục tiêu ±500 kcal để thay đổi cân nặng từ từ (khoảng 0,5 kg/tuần, vì 1 kg mỡ ≈ 7700 kcal).

Phương pháp chu vi của Hải quân Mỹ chỉ cần thước dây (không cần kẹp đo, cân hay DEXA): với nam, % mỡ = 86,010×log₁₀(eo−cổ) − 70,041×log₁₀(cao) + 36,76; với nữ, % mỡ = 163,205×log₁₀(eo+hông−cổ) − 97,684×log₁₀(cao) − 78,387. Với mẫu (175 cm, cổ 38 cm, eo 85 cm, nam), % mỡ = 86,010×log₁₀(47) − 70,041×log₁₀(175) + 36,76 ≈ 23,5% (nhóm Trung bình cho nam trưởng thành; vận động viên 6–14%, thể lực tốt 14–18%, trung bình 18–25%, trên trung bình ≥25%). Với nữ, các nhóm được dịch lên 6–8 điểm phần trăm (mỡ thiết yếu 14–21%, vận động viên 21–25%, v.v.) vì sinh lý nữ mang nhiều mỡ thiết yếu hơn cho chức năng sinh sản. Độ chính xác của công thức là ±3–4% so với DEXA — hữu ích để theo dõi thay đổi theo thời gian, ít hữu ích hơn cho các con số tuyệt đối.

Không có “cân nặng lý tưởng” duy nhất; mỗi công thức cho một đáp số khác nhau vì mỗi công thức được khớp với một quần thể khác nhau cho một mục đích khác nhau. Robinson (1983): 52 kg + 1,9 kg/inch (nam) trên 5 feet; Miller (1983): 56,2 + 1,41; Devine (1974): 50 + 2,3 (ban đầu dùng để tính liều gentamicin); Hamwi (1964): 48 + 2,7 (ban đầu dùng để lập kế hoạch bữa ăn cho bệnh đái tháo đường). Với mẫu (nam 175 cm / 68,9 inch), bốn công thức cho 68,9, 68,7, 70,5, 72,0 kg, trung bình 70,0 kg. Y học hiện đại ngày càng ưu tiên các mục tiêu thành phần cơ thể (% mỡ cụ thể, vòng eo) hơn là mục tiêu cân nặng lý tưởng.

Tỷ số vòng eo/vòng hông (WHR = eo / hông) phân biệt dáng người quả táo (kiểu nam, mỡ bụng) và quả lê (kiểu nữ, mỡ mông-đùi). Mỡ kiểu nam — mô mỡ nội tạng tích tụ quanh gan, tụy và ruột — hoạt động chuyển hóa mạnh và liên quan chặt với đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch và hội chứng chuyển hóa. Mỡ kiểu nữ ít hoạt động hơn. Ngưỡng nguy cơ WHO: nam ≥0,90 là trung bình, ≥1,0 là cao; nữ ≥0,80 là trung bình, ≥0,85 là cao. Với mẫu (nam, eo 85 cm / hông 95 cm), WHR = 0,895 (nguy cơ thấp, ngay dưới ngưỡng 0,90 của mức trung bình). Kỹ thuật đo có ý nghĩa: vòng eo được đo ở điểm giữa giữa xương sườn thấp nhất và mào chậu khi thở ra hết, không đo ở rốn hay đường thắt lưng; vòng hông là chu vi rộng nhất quanh mông.

Diện tích bề mặt cơ thể (BSA) là tổng diện tích da tính bằng m² — dùng để tính liều thuốc (đặc biệt là hóa trị), bù dịch khi bỏng và chỉ số tim. Ba công thức ở đây: Mosteller (1987) đơn giản nhất và được dùng phổ biến nhất ngày nay — BSA = √(chiều cao_cm × cân nặng_kg / 3600); Du Bois & Du Bois (1916) là công thức allometric gốc trên chín đối tượng; Haycock (1978) dùng số mũ khác và được ưu tiên cho trẻ sơ sinh. Với mẫu (175 cm / 70 kg), cả ba đều cho BSA ≈ 1,847 m² (Mosteller 1,8447, Du Bois 1,8481, Haycock 1,8468 — khớp nhau trong 0,2%). BSA người trưởng thành điển hình là 1,7–2,0 m²; trẻ nhỏ hơn, người lớn to lớn hơn.

Khối nạc (LBM) là tổng cân nặng trừ khối mỡ — cơ, xương, nước, nội tạng, mô liên kết. Công thức Boer (1984): LBM nam = 0,407×cân nặng + 0,267×chiều cao − 19,2; LBM nữ = 0,252×cân nặng + 0,473×chiều cao − 48,3. Với mẫu (nam, 175 cm, 70 kg), LBM = 28,49 + 46,725 − 19,2 = 56,0 kg, nên khối mỡ = 70 − 56,0 = 14,0 kg, LBM% = 80,0% (phù hợp với % mỡ theo Navy ở trên là 23,5% và do đó 76,5% nạc — chênh lệch nhỏ phản ánh các nguồn phương trình khác nhau và sai số đo thông thường). LBM là chỉ báo dự đoán BMR tốt hơn tổng cân nặng, vì cơ tiêu tốn năng lượng nhiều (~13 kcal/kg/ngày) còn mỡ ít tốn hơn (~4,5 kcal/kg/ngày). Đó là lý do hai người cùng cân nặng có thể có BMR rất khác nhau.

Kích thước khung xương đôi khi được ước tính bằng tỷ lệ đơn giản r = chiều cao / chu vi cổ tay. Lý luận: người cao, cổ tay nhỏ có xương dài và mảnh (khung nhỏ); người thấp, cổ tay to có xương chắc (khung lớn). Các ngưỡng ở đây: nam r > 10,4 nhỏ, 9,6–10,4 trung bình, < 9,6 lớn; nữ r > 11,0 nhỏ, 10,1–11,0 trung bình, < 10,1 lớn. Với mẫu (nam, 175 cm / cổ tay 17,5 cm), r = 10,0 (khung trung bình). Kích thước khung ảnh hưởng đến khoảng cân nặng lý tưởng: người khung lớn mang nhiều xương và cơ hơn ở cùng chiều cao, nên tỷ lệ mỡ lý tưởng gần như nhau nhưng cân nặng “lý tưởng” cao hơn.

• BMI không phải là thước đo mỡ cơ thể. BMI là tỷ lệ cân nặng trên chiều cao. Một vận động viên cơ bắp có thể “thừa cân” hoặc thậm chí “béo phì” theo BMI trong khi tỷ lệ mỡ cơ thể thấp. Ngược lại, người ít vận động có BMI “bình thường” nhưng nhiều mỡ (“gầy nhưng béo”). BMI là công cụ sàng lọc quần thể, không phải phán quyết cho từng cá nhân.
• BMR không phải là năng lượng bạn đốt trong ngày. BMR là năng lượng đốt khi nghỉ ngơi, tỉnh táo nhưng không hoạt động. Tổng năng lượng tiêu hao hằng ngày (TDEE) là BMR cộng với năng lượng bạn thực sự tiêu tốn cho vận động, tiêu hóa và điều nhiệt. Hoạt động thực tế thường cộng thêm 20–90% trên BMR.
• Công thức % mỡ của Hải quân Mỹ không chính xác bằng DEXA. Sai số khoảng ±3–4% so với DEXA ở đa số quần thể, và kém hơn khi tỷ lệ mỡ rất thấp (đánh giá thấp) hoặc rất cao (đánh giá cao). Dùng nó để theo dõi thay đổi qua nhiều tháng, không phải để chẩn đoán.
• Ngưỡng nguy cơ WHR phụ thuộc quần thể. Người Nam Á và Đông Á phát sinh biến chứng chuyển hóa ở vòng eo thấp hơn người châu Âu; các con số của WHO là mặc định xuất phát từ dữ liệu phương Tây.

Công cụ liên quan: Dinh dưỡng & Chế độ ăn cho bối cảnh cân bằng năng lượng (đa chất dinh dưỡng, chất xơ, nước), Thể hình & Tập luyện cho VO₂max và mục tiêu vùng tập, và Y học lâm sàng cho phía cân nặng liều của BSA và phía chỉ số xét nghiệm của nguy cơ chuyển hóa.